Vai trò của tuổi trẻ Việt Nam trong phát triển các sản phẩm văn hoá xuyên quốc gia góp phần bảo vệ biên cương văn hoá tư tưởng

04/07/2022

TS. Trần Đình Hưng

Đoàn TNCS HCM Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam

1. Phát triển văn hoá Việt Nam trong bối cảnh mới:

Văn hoá là cội nguồn. Văn hoá giữ vị trí và vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình vận động của mọi mặt đời sống xã hội. Người ta thường nói “dòng chảy văn hóa” là bởi văn hóa bao giờ cũng có ngọn nguồn, đó là văn hóa truyền thống. Không có nguồn thì không bao giờ có dòng chảy. Văn hoá Việt Nam là thành quả của hàng ngàn năm lao động sáng tạo, kiên cường đấu tranh với mục tiêu độc lập tự do của dân tộc, một nền văn hoá đã hun đúc nên bao tâm hồn, bao người anh hùng dân tộc, danh nhân văn hoá thế giới, làm rạng rỡ non sông, đất nước, hình thành nên những giá trị văn hoá cao đẹp, vững bền.

Ngay từ những ngày đầu cách mạng nước ta, năm 1943, “Đề cương văn hoá Việt Nam” [1] do Tổng Bí thư Trường Chinh lúc bấy giờ soạn thảo được xem như ngọn đuốc soi đường cho cách mạng Việt Nam tiến lên, vượt qua những bão táp, vạch ra phương hướng đấu tranh đúng đắn chống thực dân, phát xít, cũng như khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng đối với cách mạng văn hoá. Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Hội nghị Văn hoá toàn quốc tháng 11 năm 1946 cũng đã chỉ rõ: “Văn hoá phải hướng dẫn quốc dân thực hiện độc lập, tự cường và tự chủ”, “Văn hoá soi đường cho quốc dân đi” [2]. Đây được coi là hội nghị Diên Hồng về văn hóa và khát vọng non sông. Tiếp nối những tư tưởng, quan điểm của Người, văn hoá Việt Nam đã có những chuyển biến mạnh mẽ, đóng góp trực tiếp và tích cực trong công cuộc phát triển đất nước trong thời kỳ đổi mới.

Tại Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII (tháng 07/1998), nghị quyết về Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc [3] đã xác định: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội. Nền văn hoá Việt Nam là nền văn hoá thống nhất mà đa dạng trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Nghị quyết nhấn mạnh đến giải pháp xây dựng, ban hành luật pháp và các chính sách văn hóa, định hướng phát triển văn hóa trong điều kiện đất nước hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Có thể nói, phát triển văn hoá là một nhiệm vụ trọng tâm, luôn được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm. Dù trong giai đoạn nào, hoàn cảnh nào, chiến tranh hay hoà bình, Đảng ta cũng luôn đề cao tính dân tộc, và nổi lên là bản sắc văn hoá dân tộc với những giá trị tốt đẹp từ ngàn năm ông cha ta đã gìn giữ và phát huy.

Cùng với chính trị, kinh tế và xã hội thì văn hoá là một trong các trụ cột phát triển của đất nước. Tại Hội nghị Văn hoá toàn quốc năm 2021 [4] Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã khẳng định vị trí, vai trò của văn hoá là nguồn lực nội sinh của đất nước và cũng vừa là mục tiêu vừa là động lực để phát triển đất nước. Mệnh đề “Văn hoá còn thì dân tộc còn” đã nói lên tầm quan trọng và vai trò của văn hoá đối với sự tồn tại và phát triển của một quốc gia, dân tộc. Đặc biệt trong bối cảnh ngày nay, Thế giới đang trải qua một thời kỳ có nhiều biến động nhanh chóng, đem đến cho Việt Nam cả thuận lợi và thời cơ, khó khăn và thách thức đan xen. Việc xây dựng và phát triển văn hoá Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Mục tiêu của Chiến lược phát triển văn hoá Việt Nam đến năm 2030 cũng đã được nêu rõ trong Quyết định số 1909 ban hành ngày 12/11/2021 của Thủ tướng Chính phủ [5].  Theo đó, phải xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam toàn diện, phù hợp với xu thế thời đại, yêu cầu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và những tác động to lớn với kinh tế, xã hội và con người của thiên tai, dịch bệnh, khủng hoảng.

Có thể nói, toàn cầu hóa đã ảnh hưởng to lớn đến sự phát triển của các quốc gia, đồng thời biến giao lưu, hội nhập văn hóa quốc tế trở thành một xu thế tất yếu. Ảnh hưởng của toàn cầu hóa đến văn hóa các quốc gia luôn có cả mặt tích cực và tiêu cực, cơ hội và thách thức. Vấn đề đặt ra là trước những cơ hội và thách thức ấy, văn hóa của mỗi quốc gia sẽ thích ứng thế nào và phát triển ra sao? Làm sao để lựa chọn mô hình văn hóa phù hợp với những chuyển động của lịch sử và thực tiễn phát triển đất nước? [6] 

Rõ ràng, trong bối cảnh thế giới mở cửa và hội nhập, các nền văn hoá trên toàn cầu có nhiều cơ hội và điều kiện để giao thoa nhau. Đối với Việt Nam, đây là cơ hội để chúng ta quảng bá văn hoá Việt Nam với thế giới, thể hiện tinh thần của một dân tộc ngàn năm văn hiến, đậm đà bản sắc, độc lập, tự cường. Tuy nhiên, nếu không có sự chuẩn bị và một bộ lọc tốt, chúng ta cũng hoàn toàn có thể bị những văn hoá độc hại xâm nhập, hoà tan các giá trị văn hoá truyền thống, nhiều đối tượng dễ bị cuốn theo những trào lưu, tư tưởng không phù hợp với thuần phong mỹ tục, gây nguy hại với văn hoá nước nhà, và xa hơn là ảnh hưởng đến sự tồn vong của cả một dân tộc.

Vì vậy, bảo vệ biên cương văn hoá tư tưởng là một trong những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, là nghĩa vụ và trách nghiệm của không chỉ Nhà nước, mà là sự phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức, cá nhân thuộc nhiều thành phần, trong đó nhấn mạnh đến vai trò của thanh niên, chính là những chủ nhân tương lai của đất nước, là những người tiếp tục bảo tồn, phát triển và quảng bá các giá trị văn hoá Việt Nam ra thế giới.

2. Vai trò của tuổi trẻ Việt Nam trong phát triển các sản phẩm văn hoá xuyên quốc gia:

Thanh niên là rường cột của nước nhà, chủ nhân tương lai của đất nước, là lực lượng xung kích trong xây dựng, bảo vệ Tổ quốc [7]. Lịch sử đấu tranh và giải phóng dân tộc Việt Nam đã ghi dấu nhiều tấm gương anh dũng, kiên trung, làm nên lịch sử từ thanh niên: chị Võ Thị Sáu, anh hùng Lý Tự Trọng, bác sĩ Đặng Thuỳ Trâm, liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc…với tình yêu tổ quốc và sự hi sinh cao cả cho đất nước. Hoà bình lập lại, đất nước lại chứng kiến vai trò của thanh niên trong nhiều khía cạnh mới. Thanh niên được xem là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, hội nhập quốc tế và xây dựng chủ nghĩa xã hội. 

Thanh niên Việt Nam chiếm số đông trong dân số cả nước, có mặt ở tất cả các địa bàn, các lĩnh vực kinh tế, văn hóa – xã hội, an ninh, quốc phòng của đất nước. Thanh niên với độ tuổi sung sức nhất về thể chất và phát triển trí tuệ, luôn năng động, sáng tạo, muốn tự khẳng định mình, là lực lượng có tiềm năng to lớn, đã và đang giữ vai trò quan trọng trong quá trình phát triển đất nước hiện nay và tương lai. Vì vậy, thanh niên luôn được Đảng, Nhà nước đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược đào tạo, bồi dưỡng, phát huy nhân tố và nguồn lực con người.

Trong thời kì đất nước ta đang mở cửa nền kinh tế, tham gia sâu rộng vào hội nhập quốc tế và quá trình toàn cầu hoá diễn ra mạnh mẽ, vai trò và tầm quan trọng của thanh niên càng được khẳng định hơn bao giờ hết, đặc biệt trong việc xây dựng và phát huy truyền thống văn hoá của dân tộc, cũng như quảng bá hình ảnh, đất nước, con người Việt Nam ra trường quốc tế. Mỗi thanh niên Việt Nam là một sứ giả văn hoá, góp phần xây dựng và bảo vệ biên cương văn hoá tư tưởng của nước nhà.

Để làm được điều này, trước hết, thanh niên cần được trang bị đầy đủ kiến thức và kĩ năng, thấm nhuần lý tưởng cách mạng, truyền thống văn hoá của dân tộc đã được đúc kết qua hàng ngàn năm, được khơi dậy và phát huy tinh thần dân tộc, yêu nước, yêu quê hương, và luôn nhận thức rõ ý nghĩa, tầm quan trọng của việc bảo tồn và xây dựng, phát triển văn hoá dân tộc trong bối cảnh mới. Quá trình toàn cầu hoá diễn ra không chỉ tác động về mặt kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến nền văn hoá Việt Nam. Chúng ta đã và đang phải đối mặt với quá trình toàn cầu hoá văn hoá, sự cạnh tranh văn hoá, tranh giành ảnh hưởng giữa các nền văn hoá một cách mạnh mẽ. Tuy vậy, nếu tận dụng tốt thời cơ, với một kế hoạch và lộ trình phát triển bài bản cùng với vai trò ngày càng lớn của thanh niên nước nhà, chúng ta hoàn toàn có thể tự tin đạt được những thành tựu trên mặt trận phát triển văn hoá.

Trong những năm gần đây, văn hoá Việt Nam đang xuất hiện những tín hiệu đáng mừng với sự quan tâm ngày càng lớn của người trẻ trong việc phục hưng các giá trị văn hóa truyền thống. Từ sở thích, đam mê tìm hiểu văn hóa truyền thống, ngày càng có nhiều người trẻ tham gia vào việc phục dựng, sáng tạo những giá trị văn hóa từ di sản của cha ông để lại; tạo ra không ít dự án, sản phẩm thu hút sự quan tâm của dư luận trong nước và quốc tế. Tiêu biểu như: “Trường ca kịch viện” – một dự án “Ca kịch” do một nhóm học sinh đến từ các trường Trung học Phổ thông thực hiện từ năm 2019 với nhiều hoạt động bài bản, với mong muốn quảng bá, đưa nghệ thuật truyền thống đến gần với công chúng, nhất là các bạn trẻ. Từ đó, góp phần lan tỏa sự quan tâm, niềm yêu mến của cộng đồng đối với vẻ đẹp của nghệ thuật dân tộc. Hay các dự án phục dựng lại trang phục cổ, đồ trang sức, nội thất truyền thống từ doanh nghiệp trẻ Ỷ Vân Hiên cũng là một điểm nhấn trong việc gìn giữ, bảo vệ và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống nói chung. Bên cạnh đó, nhiều bạn trẻ đang sinh sống và làm việc tại nước ngoài cũng đam mê khám phá, phục dựng các giá trị văn hoá truyền thống dân tộc một cách thầm lặng. Tại Úc, cuốn sách song ngữ Anh – Việt đầu tiên khái quát về cổ phục Việt thời Lê sơ đã được xuất bản với tên gọi “Dệt nên triều đại” do nhóm Trung tâm Việt Nam (Vietnam Centre) thực hiện. Đây có thể được xem là những sứ giả thầm lặng, gắn những nhịp cầu góp phần đưa văn hoá Việt Nam không ngừng đi xa, để lại nhiều dấu ấn trong cộng đồng quốc tế. Một điểm đáng lưu ý nữa ngày nay, khi công nghệ thông tin không ngừng phát triển, các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới ra đời đã tạo điều kiện cho quá trình giao lưu quốc tế trở nên dễ dàng hơn với mọi người. Những người trẻ Việt với thế mạnh về ngoại ngữ, khả năng nắm bắt thông tin nhanh nhạy, đã chọn cách lập các kênh truyền thông trên Youtube, Tiktok, Facebook, Instagram…nhằm xây dựng nội dung quảng bá văn hoá, đất nước, con người Việt Nam đến bạn bè quốc tế với cả phụ đề Anh – Việt, giúp nhiều bạn bè thế giới dễ dàng tiếp cận như các dự án của nhóm Chèo 48h – Tôi chèo về quê hương, hay các kênh Youtube của Nguyễn Khánh Vương Anh giới thiệu về ẩm thực Việt, Sunny Vietnam giới thiệu nhiều clip về văn hoá – du lịch đặc sắc và vô vàn tấm gương điển hình khác.

Đây chỉ là một trong số rất nhiều những người trẻ tiên phong trong việc gìn giữ, phát huy và lan toả những giá trị truyền thống, đậm đà bản sắc văn hoá Việt đến mọi miền tổ quốc và khắp mọi nơi trên thế giới. Tựu chung lại, họ đều là những người trẻ với lòng đam mê, nhiệt huyết, có lòng yêu quê hương đất nước nồng nàn, thấm đậm ý thức trách nhiệm của người trẻ trong việc bảo tồn và quảng bá các giá trị văn hoá dân tộc. Dù ở trong nước hay xa quê, những người trẻ này đều tự hào về truyền thống dân tộc, mong muốn chứng minh văn hoá Việt Nam với thế giới. Đây là điểm sáng của thanh niên Việt Nam trong bối cảnh cả nước đang chung tay xây dựng, phát triển văn hoá Việt Nam ngày một vững mạnh, lan toả rộng khắp, góp phần xây dựng độc lập, tự do dân tộc bằng chính nền văn hoá của chúng ta. Điều này cũng cho thấy ý thức về việc bảo tồn, phát huy và tôn vinh những giá trị văn hóa dân tộc ra thế giới đang ngày càng được nâng cao trong thế hệ trẻ, từ đó góp phần xây dựng, củng cố lòng tự tôn dân tộc trước làn sóng hội nhập quốc tế đang diễn ra mạnh mẽ.

Tiểu kết: Để có thể trở thành một quốc gia có nền văn hoá phát triển, thậm chí là tạo ra được làn sóng xuất khẩu văn hoá như một số quốc gia thành công trên thế giới, Việt Nam cần có một chiến lược phát triển bài bản từ sớm. Trong những năm vừa qua, Đảng, Nhà nước, Chính Phủ đã không ngừng xây dựng và tạo mọi điều kiện thuận lợi để thiết lập một môi trường văn hoá lành mạnh. Đây chính là đòn bẩy để văn hoá đại chúng phát triển theo đúng giá trị cốt lõi của nó, cũng như tạo ra được một môi trường cổ vũ sáng tạo văn hoá, thúc đẩy giao lưu văn hoá theo hướng hoà nhập chứ không hoà tan. Và trên hết, là tạo cơ chế khích lệ thế hệ trẻ tham gia xây dựng, phát triển, truyền bá các giá trị văn hóa dân tộc. Có như vậy, thế hệ trẻ Việt Nam mới thực sự được trao niềm tin, tạo cơ hội để đóng góp trí tuệ vào sự nghiệp bảo vệ và phát triển văn hoá nước nhà, góp phần bảo vệ vững chắc biên cương văn hoá tư tưởng.

Tài liệu tham khảo:

  1. Ban chấp hành Trung ương (1998). Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương về xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc ngày 16 tháng 7 năm 1998. Ban chấp hành Trung ương.
  2. Ban Tuyên giáo Trung Ương (2010). Lịch sử 80 năm ngành Tuyền giáo của Đảng Cộng sản Việt Nam (1930-2010). Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia – Sự thật. Hà Nội: 2010.
  3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2008). Nghị quyết hội nghị Trung ương 7, khoá X. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia. Hà Nội: 2008.
  4. Hồ Chí Minh (1946). Chủ tịch Hồ Chí Minh phát biểu tại Hội nghị văn hoá toàn quốc lần thứ nhất. Nhà hát Lớn, Hà Nội: 1946.
  5. Mai Hải Oanh (2021). Toàn cầu hoá văn hoá và mô hình phát triển văn hoá Việt Nam đương đại. Tạp chí Cộng sản. 11-11-2021.
  6. Nguyễn Phú Trọng (2021). Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng phát biểu tại Hội nghị Văn hoá toàn quốc năm 2021. Phòng họp Diên Hồng, Toà nhà Quốc hội, Hà Nội: 2021.
  7. Thủ tướng Chính phủ (2021). Quyết định số 1909/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển văn hoá đến năm 2030 ban hành ngày 12/11/2021.

​Nguồn: Kỷ yếu Hội thảo "Không gian mạng và sứ mệnh bảo vệ biên cương văn hóa tư tưởng của tuổi trẻ" - Trung Ương Đoàn TNCS HCM 05/2022.



Xem tin phát hành ngày:

Phóng sự Videos

Thủ tướng làm việc với các nhà khoa học Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (12/12/2021) Tư liệu Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội 60 năm (11/12/2021)

Phóng sự hình ảnh

Liên kết Website

CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ VIỆN NGHIÊN CỨU CHÂU ÂU - VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

Bản quyền thuộc về Viện Nghiên Cứu Châu Âu
Copyright 2021- Viện Nghiên Cứu Châu Âu
Địa chỉ: Tầng 8, 176 Thái Hà, Trung Liệt, Đống Đa, Hà Nội
Điện thoại: (84.24) 38572735 Fax: (84.24) 35374905
Email: vienncca@gmail.com